fbpx
Türk Tarihi

Türkiye-Afganistan Dostluk Antlaşması

Türkiye-Afganistan Dostluk Antlaşması, 1 Mart 1921 tarihinde Moskova’da bulunan Türk heyeti ile Afganistan temsilcileri arasında imzalanan dostluk antlaşmasıdır.

Antlaşma 10 maddeden oluşmaktadır.

Türk-Afgan Dostluk Antlaşması Hakkında Bilgiler

afganistan

Türkiye’nin Doğulu devletler içinde ilk ve yakın temas kurduğu devlet Afganistan olmuş ve iki ülke arasındaki ilişkiler her zaman olumlu yönde gelişmiştir. Türkiye ile Afganistan arasında ilk resmi yakınlık kuran belge, 1 Mart 1921’de Moskova’da imzalanmış olan dostluk antlaşması olmuştur.

Kurtuluş Savaşı döneminde kurulan bu dostluk, Türkiye Cumhuriyeti’nin uluslararası ilişkilerinde yerini almasından sonra daha da gelişmiştir. Atatürk’ün reformları Afganistan’ın Batılılaşma hareketlerinde başlıca ilham kaynağını oluşturmuştur.

Cumhuriyetin ilk günlerinden itibaren Afganistan Türkiye’den öğretmen, subay ve doktor gibi teknik uzmanlar getirtmiş ve ayrıca Türk üniversitelerine öğrenci göndermiştir.

Tarih boyunca sürekli nüfuz mücadelelerine konu olan Afganistan, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bu tehlikeye karşı Türkiye’de dayanak aramıştır.

Mayıs 1928’de Afganistan Kralı Türkiye’yi ziyaret etmiş ve 25 Mayıs 1928’de Türk-Afgan dostluk ve antlaşması imzalanmıştır. İki ülke arasında “ebedi” dostluk kuran bu antlaşma, esası itibariyle 1921 Antlaşmasıdan farklı değildir.

afganistan kabil

Türk-Afgan Dostluk Antlaşmasının Önemi

  • Türkiye, Afganistan’ın bağımsızlığını açıkça, Afganistan’da, Türk Devletinin temsilcisi olarak, Ankara Hükümetini dolayısıyla tanımıştır.
  • Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetinin hukuksal açıdan geçerli ilk uluslararası siyasal bağıtı bu antlaşmadır.
  • Tarihte ilk kez bir antlaşma ile Doğu uluslarının uyanışından, onların bağımsızlık ve özgürlüğünden söz edilmektedir.
  • Mustafa Kemal’in uluslararası alanda açtığı çığırın ilk somut sonuçlarındandır.
  • Genç Türkiye’nin ilk kez bir Doğu ülkesine eğitim alanında yardım yapmasını öngörmesidir. Afganistan’a bu yardım uzun yıllar sürecektir.

afganistan haritası

Türk-Afgan Dostluk Antlaşmasını Kim İmzaladı?

Afganistan ve Türk Devleti arasında geçmişten beri var olan moral birliği ve doğal ittifakına, siyaset alanında da somut bir nitelik verip tüm Doğunun gelecekteki mutluluğu için bir başlangıç yapmak üzere dayanışma yapmayı kararlaştırmışlardır. Bu amaçla, Türkiye Büyük Milet Meclisi adına:

  • Hükümet üyelerinden Ekonomik İşler Bakanı Yusuf Kemal ((Tengirşenk) 
  • Eğitim İşleri Bakanı Dr. Rıza Nur Bey;

Afganistan Devleti adına:

  • Olağanüstü Büyükelçi General Mehmet Veli Han

Yetkili temsilciler olarak atanmışlar ve bu temsilciler, aşağıdaki maddeleri kabul etmişlerdir.

antlaşma

Türk-Afgan Antlaşması Maddeleri

  • Bağımsız Türk Devleti, gönülden bağlı bulunduğu Afganistan Devleti’ni gerçek anlamı ile bağımsız tanımayı görev bilir.
  • Antlaşmanın tarafları, tüm Doğu uluslarının kurtuluş, özgürlük ve bağımsızlık hakkına sahip olduklarını ve bunlardan her Milletin istediği herhangi bir rejim ve hükümet biçimi ile kendini yönetmekte özgür olduğunu açıklar.
  • Afganistan Devleti, Hilafet dünyasını elinde tutan Türkiye’nin bu alanda lider olduğunu açıklar.
  • Antlaşmanın tarafları, sömürge ya da istila politikası izleyen bir emperyalist devlet tarafından diğerine yapılacak olan saldırıyı bizzat kendine yapılmış sayarak, elindeki tüm imkanlarıyla, ona yardımı kabul eder.
  • Bu antlaşmanın taraflarından her biri, diğerinin anlaşmazlık içinde bulunduğu üçüncü devletin çıkarlarına zararlı devletlerarası antlaşma yapmamayı kabul eder.
  • Ekonomik ve ticari ilişkiler ile konsolosluk işlemlerinin düzenlenmesi için gerekli sözleşmeler ayrıca yapılacak ve şimdiden birbirlerinin Başkentlerine Büyükelçi göndereceklerdir.
  • İki ülke arasında düzenli ve özel postalar kurarak, siyasal durumları ile eğitim, ticaret vb. durumlardan ve her türlü gereksinim ve isteklerinden, karşılıklı ve en acil olarak, birbirlerine bilgi verilecek.
  • Türkiye, Afganistan’a kültür alanında yardım etmeyi, öğretmen ve subay göndermeyi ve bu öğretmen ve subayların en az beş yıl görevde kalmasını ve bu sürenin sonunda, Afganistan isterse, yeniden eğitmen göndermeyi kabul eder.
  • Bu antlaşma en kısa sürede onaylanacak ve o andan başlayarak yürürlüğe girecektir.
  • Antlaşma iki örnek olarak Moskova’da düzenlenmiş ve Tarafların tam yetkili Temsilcileri tarafından imza altına alınıp karşılıklı olarak verilmiştir.

Antlaşma, daha sonraki Türk-Afgan Antlaşmalarına bir temel, bir çerçeve olmuştur.

afganistan sınırı

Türk-Afgan Antlaşmasının Sonuçları

  • Birinci İnönü Zaferinin dış siyasette yol açtığı bir gelişmenin sonucu olarak, 1 Mart 1921’de Türk-Afgan Dostluk Antlaşması imzalanmıştır.
  • Bu antlaşmanın imzalanması ile Afganistan, Ankara Hükümetini ilk tanıyan ülke olmuştur.
  • Türkiye’de elçilik açan ilk İslam devleti Afganistan olmuştur. 1 Mart 1921 tarihinde gerçekleşmiştir.
Bu Yazılarımı da Okumak İster Misiniz?
Kaynakça

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Instagram Hesabımı Takip Et, Yeni İçerikleri Kaçırma