fbpx
Osmanlı Tarihi

Sevr Antlaşması’nın Arka Planını Anlamak

Sevr Antlaşması

Sevr Antlaşması, Birinci Dünya Savaşı sonrasında İtilaf Devletleri ile Osmanlı İmparatorluğu arasında 10 Ağustos 1920’de imzalanan barış antlaşmadır.

Mağlup devletlere kabul ettirilecek şartlar Paris Konferansı’nda belirlenmiştir. 18 Ocak 1919’da çalışmalarına başlayan konferansın kararlarını fiilen uygulatmayan ve bağımsızlığını gücü ile kazanan tek devlet sadece Türkiye olmuştur.

Birinci Dünya Savaşı sonunda Almanya ile Versay, Avusturya ile Sen Cermen ve Bulgaristan ile de Nöyyi Antlaşmalarını imzalayan Müttefik kuvvetler Osmanlı İmparatorluğu ile Sevr Antlaşmasını imzalamışlardır.

Sevr Antlaşması’nın sergilenen porselenler kadar kırılgan olduğu çok geçmeden ortaya çıkacaktı.

Sevr Antlaşması Nedir?

10 Ağustos 1920’de imzalanan Sevr Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu ile Müttefik devletler arasında imzalanmış olup, 433 maddeden oluşmaktadır. Antlaşma ile Osmanlı Devleti’nden geriye, yabancı güçlerin kontrolünde olmak üzere, İstanbul ve çevresi ile küçültülmüş Anadolu toprakları kalmıştır.

Osmanlılar, anlaşma hükümlerine saygı göstermezler ve uymazlarsa, İstanbul da ellerinden alınacaktı.

Bu Antlaşma ile Osmanlı Devleti kendisine bırakılan topraklar üzerinde bağımsız ve egemen bir şekilde yaşama imkanına sahip değildi. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti’nin paylaşılmasını amaçlayan emperyalistlerin aralarında daha önceden yaptıkları gizli antlaşmaların bir devamı durumundaydı.

Avrupa’nın güvenmeye niyetli olduğu bir antlaşmanın imzalanması için burasının talihsiz bir seçim olduğunu sadece Fransa’dan Poincare görmüştür. Sevr, çok kırılgan çinileriyle ünlüydü.

Sevr Antlaşması Nerede İmzalandı?

Antlaşma, 10 Ağustos 1920 tarihinde Fransa’nın Sevr kentindeki “Sevr Porselen Fabrikasında” bulunan sergi salonunda imzalanmıştır.

Bu Yazımı da Okumak İster Misiniz: Misak-ı Milli Kararlarının Türk Milleti İçin Önemi

osmanlı delegeleri

Sevr Antlaşmasını Kim İmzaladı?

Osmanlı Hükümeti, 20 Temmuz 1920 tarihinde anlaşmanın imzalanmasına karar vermiştir. Bu gelişme üzerine, Sevr Antlaşması’nı imzalamak üzere şu kişiler görevlendirilmiştir:

  • Milli Eğitim Bakanı Bağdatlı Hadi Paşa
  • Danıştay Başkanı Rıza Tevfik
  • Bern Elçisi Reşat Halis Bey
İstanbul Hükümeti, Sevr Antlaşması’nı imzalamakla görevli delegelere, İtilaf Devletleri’nin insaf ve adalet duygularına başvurarak anlaşmada bazı değişiklikler önermeleri talimatını verdi.

Sevr Antlaşması Kimle İmzalandı?

10 Ağustos 1920’de onaylanan Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti ile Müttefik Devletler arasında imzalanmıştır. Sevr Antlaşması’nı imzalayan Müttefik Devletler şunlardır:

  • İngiltere
  • Fransa
  • İtalya
  • Japonya
  • Ermenistan
  • Belçika
  • Yunanistan
  • Hicaz
  • Polonya
  • Romanya
  • Sırp-Hırvat-Slovenya
  • Çekoslavakya

Sevr Antlaşması Maddeleri

  1. İstanbul Türklerde kalacak fakat azınlıkların hakları korunmaz ise geri alınacak.
  2. Doğu Trakya’nın Büyük Çekmece yakınlarına kadar olan kısmı Yunanistan’a ait olacak.
  3. İzmir, Kırkağaç, Akhisar, Ödemiş, Tire ve Söke’yi kapsayan bölgede Osmanlı idaresi devam edecek, bunun işareti olarak İzmir kalelerinden birine Türk bayrağı çekilecek.
  4. Boğazlar, savaş zamanında bile bütün devletlerin gemilerine açık bulundurulacak ve kendine özel bayrağı ve bütçesi olan bir Avrupa komisyonu tarafından kontrol edilecek.
  5. İngiliz, Fransız, İtalyan ve Japonlardan kurulacak bir komisyonun, Osmanlı adli kapitülasyonlarının yerine geçmek üzere, koyacağı bir usulü Osmanlılar kabul edecek. Kapitülasyonlardan bütün müttefik vatandaşları yararlanacak.
  6. İngiltere, Fransa, İtalya ve Osmanlı Devleti temsilcilerinden oluşan bir mali komisyon kurulacak. Bu komisyonun uygun görmediği hiçbir mali tedbir alınmayacak ve bütçe üzerindeki son kararı da bu komisyon verecek.
  7. Osmanlı Devleti’nin gelirleri, önce İtilaf Devletleri’nin yaptıkları harcamalara, daha sonra Osmanlı Devleti’nin harcamalarına ayrılacak. Komisyon, ülkenin mali durumunu düzeltmek için gerekli önlemleri alabilecek.
  8. Azınlıklar her derece okul açabilecek ve dini kuruluşlar oluşturabilecek.
  9. Türk askeri kuvveti en az düzeye indirilmiş olup, sayısı 50700 kişiden ibaret olacak. Deniz gücü 7 küçük savaş gemisi ile 6 büyük savaş gemisinden ibaret olacak, denizaltı ve hava kuvveti bulunmayacak. Osmanlı Devleti’nin kara ve denizlerinden tüm İtilaf Devletleri yararlanabilecek.
  10. Türkiye’de mecburi askerlik hizmeti olmayacak.
  11. Türkiye’de herhangi bir tahkimat yapılamayacak ve Türk silahlı kuvvetleri, müttefik komisyonlarının denetimi altında bulundurulacak.
  12. Doğu Anadolu’da kurulacak olan Ermeni devletini Osmanlı Devleti tanıyacak. Ermeni devletinin sınırları, Amerika Birleşik Devletleri tarafından belirlenecek.
  13. Kurulması düşünülen Kürt devleti ise Birleşmiş Milletler Cemiyeti’nin onayı ile bağımsızlığını elde edebilecek.
  14. Anadolu’nun Güney bölgeleri, Antakya, Antep, Maraş, Urfa ve Mardin Fransa’ya kalacak.
  15. Osmanlı Padişahı İstanbul’da kalacak ve burası başkent olmaya devam edecek. Ancak bu antlaşmaya aykırı hareket edilirse bu hükümler de değiştirilebilecek.
  16. Hicaz bağımsız bir devlet olacak, Osmanlılar Mısır üzerindeki tüm haklarından vazgeçerek, Suriye, Filistin ve Irak için alınacak bütün kararları kabul edecek.
  17. On İki Ada İtalyanlara, Akdeniz’de bulunan diğer adalar da Yunanlılara bırakılacak.
  18. Osmanlı Hükümeti geçerli bir neden olmaksızın hiçbir milletin bilim adamının arkeolojik kazı yapmasına engel olmayacak.
  19. Silifke, Ulukışla, Niğde, Aksaray, Akşehir, Tavşanlı, Afyon ve Balıkesir, İtalyan nüfuz bölgesi, Diyarbakır, Elazığı, Sivas ise Fransız nüfuz bölgesi olacak.
Sevr Antlaşması, 100 yıldan uzun bir süredir devam etmekte olan, “Doğu Sorunu” olarak da adlandırılan durumu sonuca ulaştırmak için batılıların oluşturduğu barış antlaşmasıdır.

Sevr Antlaşması'na göre Osmanlı Devleti'nin sınırları

Sevr Antlaşması Sınırları

Osmanlı sınırları Trakya’da, Midye’nin çok daha doğusundan başlayarak Büyük Çekmece Gölü’ne inecek, bu hattın batısında kalan Trakya Yunanistan’a verilecekti.

Güney sınırı ise İskenderun Körfezi ile Antalya Körfezi arasında bulunan Karabaş Burnu’ndan başlamak üzere Antep, Urfa ve Mardin’i dışta bırakarak Irak sınırına varacaktı.

Antlaşmaya Karşı Gösterilen Tepkiler

Sevr Antlaşması’nın uygulanabilmesi için ilgili devletlerin meclislerinde onaylanması gerekiyordu. İstanbul’un işgali ve baskılar nedeni ile Meclisi Mebusan çalışmalarına 18 Mart 1920’de son vermişti. Ankara Hükümeti ise bu antlaşmaya en başından beri karşı çıktığı için Sevr Antlaşması onaylanmadı.

O dönemki Osmanlı Anayasa’sının 7. maddesi, barışla ilgili antlaşmaların parlamentoca onaylanmasını öngörüyordu, fakat ortada bir parlamento yoktu.

TBMM, 19 Ağustos 1920’de, Sevr Antlaşması’nı imzalayanları, bunu onaylayan Şura üyelerini vatana ihanet etmekle suçlayarak, vatansız sayılmaları kararını almış ve bu antlaşma ile kendini bağlı görmediğini ilan etmiştir.

Batılı devletler arasında Yunanistan dışında antlaşmayı onaylayan çıkmamıştır. Böylece Sevr Antlaşması geçerlilik kazanmamış ve yürürlüğe girmemiştir. Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasının ardından imzalanan Lozan Antlaşması, Sevr Antlaşması’nın yok hükmünde olduğunu onaylamıştır.

Bu Yazımı da Okumak İster Misiniz: Kapitülasyonların Osmanlı Devletine Etkileri

Sevr Antlaşmasının Amacı

Antlaşma 433 maddeden oluşan 150 sayfalık oldukça kapsamlı bir belgedir. Bu antlaşma ile Orta Doğu Haritası yeniden çizilerek paylaştırılmıştır. Antlaşmanın maddeleri oldukça ağırdır ve tamamen Osmanlı Devleti’ni ortadan kaldırmak için düzenlenmiştir.

Osmanlı Devleti’ne bırakılan topraklar üzerinde bağımsız bir devletin hayat hakkı bulması mümkün değildi. Antlaşmanın bu maddeleri ile sömürgeci ülkeler, Osmanlı Devleti’nin paylaşılmasını amaçlamışlardır.

Antlaşma ile Osmanlı İmparatorluğu’ndan geriye, işgalci güçlerin denetiminde olmak şartı ile, İstanbul ve çevresi ile küçültülmüş Anadolu topraklarında yaşam hakkı verilmesi amaçlanmıştır.

Sevr Antlaşmasının Sonuçları

  • Bu antlaşma Osmanlı Mebusan Meclisi’nin kapandığı bir dönemde imzalandığı için meclis onayından geçmemiştir.
  • Antlaşma genel olarak Birinci Dünya Savaşı’nın bir sonucu iken, özelde ise Mondros Mütarekesi sonrasında ortaya çıkan bir sürecin parçasıdır.
  • Batılı devletler arasında Yunanistan’dan başka antlaşmayı onaylanan çıkmamıştır. Böylece Sevr Antlaşması hukuki geçerlilik kazanmamış ve yürürlüğe girmemiştir.
  • Lozan Antlaşması, Sevr Antlaşması’nın geçersiz olduğunu ispat etmiştir.
  • Türk milletinin büyük çoğunluğu gerçekleri yakından görmeye ve Mustafa Kemal Paşa’nın savunduğu Milli Mücadele düşüncesini anlamaya başlamıştır.
  • Antlaşmanın yapıldığı zamana kadar İstanbul’dan Anadolu’ya geçiş çok az iken, antlaşmadan sonra yoğun bir şekilde geçişler çoğalmıştır.
  • Antlaşma Müttefikler açısından hiç beklemedikleri bir sonuca yol açmıştır. Bu antlaşma, antitezini doğurmuştur. Antitezi de Türk Kurtuluş Savaşı’dır.
  • Sevr Antlaşması Damat Ferit Paşa’nın istifa etmesine neden olmuştur.
Bu Yazımı da Okumak İster Misin: Bu Yazımı da Okumak İster Misiniz: Lozan Antlaşması: Ulusal Bağımsızlığın Tescili

Sevr Antlaşması Türk milleti için öylesine uğursuz bir idam kararnamesidir ki onun bir dost ağzından çıkmamasını dileriz. Bu konuşmamız sırasında bile Sevr Antlaşmasını ağzıma almak istemem. Sevr Antlaşması’nı kafasından çıkarmayan milletlerle güven temeline dayanan ilişkilere girişemeyiz. Bize göre böyle bir antlaşma yoktur. Gazi Mustafa Kemal, Nutuk/Söylev

Sevr Antlaşması’nın Önemi

  • Osmanlı İmparatorluğu’nu sona erdiren bir antlaşmadır.
  • Sevr Antlaşması hukuken yürürlüğe girmemiş ancak fiilen yürürlüğe giren bir antlaşmadır.
  • İstanbul hükümeti, Antlaşma gereğince terk ettiği bölgelerdeki memurların maaşlarını bir kararname ile kesmiştir.
  • İngiltere, Milli Hareketi yok etmeden Sevr’in onaylanmasının anlamsız olduğunu anlamıştır.
  • Ankara Hükümeti antlaşmayı geçersiz sayacak, Sevr’i hafifleterek kabul ettirmek yolunda İtilaf Devletleri’nin yaptığı girişimler, Misak-ı Milli’de ısrar edilmesi üzerine geçersiz kalacaktır.
  • İtilaf Devletleri’nin kendi aralarında hazırladıkları haritalar antlaşma onaylanmadığı için artık geçersiz bir parça haline gelmiştir.
  • Birinci Dünya Savaşı sonrasında imzalanan en son antlaşma ve Birinci Dünya Savaşı sonunda imzalandığı halde uygulanamayan tek antlaşmadır.
  • Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının Anadolu’da başlatmış olduğu Kurtuluş Hareketi’nin haklılığı ortaya çıkmıştır.
  • Sevr Antlaşması, Türk milletine yaşam hakkı tanımadığından Türk milleti için bir ölüm fermanı niteliğinde kabul edilmiştir.
Yararlandığım Kaynaklar
  • Sevr Antlaşması – Vikipedi
  • Kurtuluş Savaşı Günlüğü II (Açıklamalı Kronoloji) – Türk Tarih Kurumu – Zeki Sarıhan
  • Nutuk- Gazi Mustafa Kemal Atatürk
  • Türkiye Cumhuriyeti Tarihi I. Cilt – Atatürk Araştırma Merkezi
  • Mondros’tan Mudanya’ya Kadar III – Dr. Selahattin TANSEL

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu
Instagram Hesabımı Takip Et, Yeni İçerikleri Kaçırma