fbpx
Türk Tarihi

İkinci İnönü Savaşı ve Milli Mücadeledeki Önemi

İkinci İnönü Savaşı, 23 Mart-1 Nisan 1921 tarihleri arasında İnönü yakınlarında Türk Ordusu ile Yunan Ordusu arasında gerçekleşen savaş.

Birinci İnönü Zaferi, Mondros’tan sonra düzenli ordunun Batı Anadolu’da canlanmaya başladığını ispatlıyordu. Bu başarının sonucunda Londra Konferansı’nın, yani Sevr Antlaşması’nın gözden geçirilmesinin kapısı açıldı.

Londra Konferansı sürerken İtilaf Devletleriyle Yunanlılar arasında gizli görüşmeler de yapılmaktaydı. Konferansa gönderilmiş olan Türk heyeti daha yolda iken Yunanlılar, 23 Mart 1921’de Bursa ve Uşak bölgelerindeki kuvvetleriyle Türk cephelerine karşı saldırıya geçmiş bulunuyorlardı.

Konferans sürerken İngiliz temsilcisi bu gizli görüşmelerin birinde, Ankara Hükümeti’nin konferansta alınacak kararları kabul etmemesi durumunda, Yunanlıların ne yapmayı düşündüklerini sormuştu. Yunan heyeti sözcüsünün yanıtı şu oldu; “Ordu, hedefi Ankara olan bir saldırıya geçerek, Anadolu’yu üç ay içinde Mustafa Kemal kuvvetlerinden temizlemeye hazırdır. Hatta Karadeniz kıyılarına asker çıkarılarak, Samsun’dan Sivas’a, Trabzon’dan Erzurum’a ilerlenerek, bu iki önemli merkezin ele geçirilmesi bir planlanmıştır”
türk subayları inönü savaşında değerlendirme yaparlarken
Türk subayları bir savaş karargahında. © IWM Q 47611

İkinci İnönü Savaşı Nedenleri

Londra Konferansı’nın savaşı önlemek bakımından başarılı olma olasılığı oldukça düşüktü. Çünkü, Yunanlılar Sevr Antlaşması’nı yetersiz buluyorlardı.

Birtakım şartlara bağlı olarak Anadolu’ya girmiş olmalarına rağmen, kendilerine verilen toprakları yetersiz buluyorlardı. Bu konferans ile Yunanistan’ın Sevr kazanımlarından da özveride bulunması gündeme geliyordu.

Öte yandan Türklerin önüne de sadece İzmir’in geri verilmesi önerisi getiriliyor, İstanbul, Doğu Trakya ve kapitülasyonlardan hiç söz konusu edilmiyordu. Bunlar Misak-ı Milli prensiplerine uyan şeyler değildi. Kabul edilemezdi.

İtilaf Devletleri için Sevr Antlaşması temeldi. Yunalılar ise kendilerinin taşeronuydu. Birinci İnönü Savaşı bir uyarıydı, fakat Yunanistan’ın Türkiye’nin işini çabuk bitirmesi için bir uyarıydı.

En azından  Yunan ve savaş meraklısı Lloyd George bunu böyle düşünüyordu. Yunanlılar zaten Türkiye’nin toparlanmadan savaşmayı çok istiyorlardı.

  • Yunan ordusu bir an önce Türk ordusunu yok edip, Afyon-Eskişehir hattını ele geçirdikten sonra, dağıtıp ve imha etmeyi planlıyordu.
  • Sevr Antlaşması’nı Ankara Hükümeti’ne bu şekilde zorla kabul ettirmek ve onaylanmasını sağlamak.
  • Birinci İnönü Savaşı’nı Türklerin kazanması sonucunda Sevr Antlaşmasının imzalanmasının  ertelenmesi.
  • İngiltere’nin iç isyanları bastırarak güçlenen TBMM’ni, Yunanlıların taarruzu sonucunda ortadan kaldırma niyeti.
Yunan taarruzunun başlaması ile birlikte ilginç bir gelişme yaşanmıştı. Yunan uçaklarıyla Türklere istiladan kaçmamaları için Çerkez Ethem imzalı bildirgeler atıldı. Bildirgede, Yunan ordusunun galip geleceği kuşku ve şüpheden uzaktı. Çerkez Ethem bunun dışında Yunanlıları iyi tanıdığını iddia ederek, dinimizi, namusumuzu, özgürlüğümüzü, malımızı savunduklarını belirtti. Onlar Türk milletini değil, asi Mustafa Kemal ve arkadaşlarına karşı savaşıyorlardı. Türkler, Yunan ordusu ilerlerken köy ve kentlerinde kalmalı, kaçmamalıydılar. Çünkü Türklerin işgal bölgelerinde faydalandıkları düzen, güvenlik ve özgürlükten artık onlarda yararlanacaklardı.
milli mücadele döneminde türk süvarisi
Türk süvarisi. © IWM Q 86555

İkinci İnönü Savaşı Nerede Yapıldı

Londra’ya gönderilmiş Türk heyeti daha yolda iken Yunanlılar, 23 Mart 1921’de Bursa ve Uşak bölgelerindeki kuvvetleriyle Türk cephelerine karşı saldırıya geçmişlerdi.

Yunan ordusu 23 Mart 1921’de Uşak ile Bursa’dan iki kol halinde Eskişehir ile Afyon’a doğru taarruza geçmişti. Yunanlıların amacı, iki önemli ikmal ve ulaşım merkezi olan Eskişehir’i ve Afyon’u işgal etmek ve bunun sonucunda, Ankara-Konya demiryolu bağlantısını kesmekti.

İstanbul’da yerleşen Yunan donanması da, Anadolu’ya silah ve malzeme gönderilmesini önlemek için, Karadeniz kıyılarını kuşatmak üzere Karadeniz’e açılmıştı.

Türk ordusunun genel amacı, son bir saldırıyla düşmanı imha edebilecek güç elde edinceye kadar stratejik savunmada kalmaktı. Düşmanın kuzeyden ve güneyden ilerlemesi üzerine Mustafa Kemal Paşa ve Genelkurmay, bu iki cepheli savaş için şu planı uygulama kararı aldı:

  • Düşmanın güney taarruz koluna karşı oyalama taktiği uygulanacak.
  • Ordunun büyük bölümü düşmanın kuzey kolunun karşısında (İnönü’de) toplanacak.
  • Düşmanı mağlup ettikten sonra da, mümkün olan bütün kuvvetler ile düşmanın güney taarruz kolu üzerine gidilecek.

Güneyde 1. Yunan Kolordusu, Dumlupınar mevziindeki Türk birliğini geri atarak ilerlemekteydi. Bu kısımdaki 12. Türk Kolordusu savaşmadan geri çekildi. ve Uşak bölgesinden ilerleyen Yunan birlikleri 28 Mart’ta Afyon’a girdiler.

28 Mart’ta Kanlısırt ve Metristepe mevzileri Yunanlıların eline geçmiş ve bütün çabalara karşın Yunan güçlerinden geri alınanmıştı. Öte yandan Yunan birliklerinin diğer kolu da Afyon’un doğusundan ilerleyerek, Çay ile Bolvadin’i işgal ettiler ve burada durdular.

30 Mart’a kadar geçen süre içinde Yunanlılar üstünlüklerini devam ettirmişlerdi. Türk Genelkurmayı, Güney Cephesi’nde bulunan iki piyade tümenini İnönü’ye kaydırdı. Meclis Muhafız Taburu ile 5. Kafkas Tümeni de demiryoluyla İnönü’ye yollanmıştı.

Takviye kuvvetlerin 29 Mart’ta İnönü mevzilerine ulaşmasından sonra, Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa’nın komutası altındaki Türk ordusu, 31 Mart 1921’de karşı saldırıya geçmiş ve bu taaruzda Türk subay ve erleri akla durgunluk veren özverilerde bulunmuştu.

İkinci İnönü Savaşı, Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa’nın, 1 Nisan 1921 günü sağ kanat birliklerini taarruza kaldırmasıyla sona ermekteydi.

türk yunan savaşı 1921 senesi
Türk-Yunan savaşı. © IWM Q 14137

İkinci İnönü Savaşı’nın Önemi

Türk-Yunan mücadelesi, stratejik savunma esasına dayatılmıştı. Fakat düşman, yeteri kadar kuvvet ve şiddetle takip edilememiş, keşif ve irtibat işleri tam olarak sağlananmamıştı.

Buna karşın, Yunan ordusunun yedi gün aralıksız süren taarruzları Türk birliklerinin bitmek bilmeyen cesareti karşısında kırılmıştı.

Bu savaşta bütün millet tüm gücüyle mücadele ederek çalıştı, ama özellikle yurtsever demiryolu çalışanlarının büyük çabaları ve eşsiz fedakarlıları tarihe geçecek bir değer kazandı.

Yurdun her yanında büyük sevinç gösterileri yapılmaktaydı. Birçok yerden ve bu arada Zürih’teki Türk Öğrenci Derneği’nden ve birçok terden kutlama mesajları geldi ve bu mesajların gelişi günlerce devam etti.

Bafra ve Alaçam halkı, kendi aralarında 4.000 kilo tütün toplayıp orduya armağan ettiler ve sigara yapılması için Samsun Reji Fabrikasına verdiler.

Erzurumlu tüccar Nafiz Bey, İstanbul’da satın aldığı ikinci uçağı da Eskişehir’de orduya armağan etti. Uçak Ankara’ya gelip meclis üzerinde uçuş gösterileri yaptı ve Türk bayrağına benzeyen kurdeleye bağlı olarak attığı kağıtlarla TBMM’ni selamladı.

Sonuç olarak, İkinci İnönü Savaşı‘nın kazanılması, milli mücadelenin başarılı olacağı konusunda halkın umutlanmasını sağlamıştır. Türk milli varlığı, dosta ve düşmana karşı bir kez daha gösterilmişti. Yurtta, ulusal hükümete, orduya ve kurtuluş önderlerine inanç arttı.

Zaferin kılpayı kazanıldığını gösteren bir olay, Mustafa Kemal Paşa’nın Meclis’in, yani kendisinin güvenliği için kurulmuş Binbaşı İsmail Hakkı Tekçe komutasındaki BMM Muhafız Taburu’nu da son anda savaşa sokmak zorunluluğu duymuş olmasıdır. İnönü Savaşının en şiddetli anında 900 mevcutlu Muhafız Taburu da cepheye gönderildi.

inönü savaşının sonuçları

İkinci İnönü Savaşı’nın Sonuçları

Türk ordusunun İkinci İnönü Savaşı ile elde etmiş olduğu askeri başarı diplomatik alanda da kendisini göstermiştir.

  • Ankara Hükümeti İkinci İnönü Savaşı sonunda, varlığını bütün Avrupa devletlerine (resmen olmasa dahi) kabul ettirmiştir.
  • TBMM’nin nüfuz ve itibarı artmıştır. Avrupa devletlerinde İngiliz ve Yunan politikasına karşı olanların görüş ve düşünceleri güçlenmişti.
  • Ordunun olumsuz koşullarda elde ettiği bu başarı askerin kendisine olan güvenini arttırdı.
  • Fransa, Millet Meclisi Dışişleri Komisyonu Başkanı Franklin Bouillon’u özel temas sağlamak üzere Ankara’ya gönderdi ve Zonguldak’taki birliğini geri çekti.
  • İtalyanlar da Güney Anadolu’dan çekilmeye başladılar.
  • İngiltere, Malta’daki tutuklularımızın kırkını serbest bıraktı.
  • Türk ordusunun kazandığı başarılar, İtilaf Devletlerini giderek kararlarını değiştirmek zorunda bıraktı.

Düşman binlerce ölü ile doldurduğu savaş alanını silahlarımıza bırakmıştır. Batı Cephesi Komutanı İsmet İnönü

 TBMM Başkanı Mustafa Kemal bu başarıyı zafer, General İsmet İnönü’nün idaresini dahice ve “milletin makus talihini değiştirmiş” olarak nitelendirmiştir. Mustafa Kemal Paşa da şu vermiştir:

Bütün dünya tarihinde, sizin İnönü Meydan Savaşı’nda yüklendiğiniz görev kadar ağır bir görevi üzerine almış komutanlar çok azdır. Siz orada yalnız düşmanı değil ulusun ters talihinide yendiniz. Mustafa Kemal Paşa

Bu Yazılarıma da Göz Atmak İster misiniz?
Yararlandığım Kaynaklar:
  • İkinci İnönü Muharebesi – Vikipedi 
  • Milli Mücadele Tarihi -IV 1921-1922 Cumhuriyete Doğru – Mahmut Goloğlu 
  • Kurtuluş Savaşı Tarihi – Celal Erikan 
  • Mustafa Kemal’in Savaşları – Hüner Tuncer 
  • İstanbul Hükümetleri ve Milli Mücadele – IV Savaş ve Etnik Temizlik -Sina Akşin

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Instagram Hesabımı Takip Et, Yeni İçerikleri Kaçırma