fbpx
Osmanlı Tarihi

Uşi Antlaşması Nedir?

Uşi Antlaşması, 18 Ekim 1912’de Osmanlı Devleti ile İtalya Krallığı arasında imzalanan antlaşmadır. Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’daki hakimiyetini sona erdiren antlaşma, İsviçre’nin Lozan kentinde bulunan Uşi semtinde imzalanmıştır. İtalyan Krallığı bu antlaşmaya Lozan Antlaşması adını vermiş olmasına karşın, Türkiye Cumhuriyeti 24 Temmuz 1923’de imzaladığı Lozan Antlaşmasından dolayı bu antlaşma Türk tarihinde Uşi Antlaşması olarak kabul edilmiştir.

uşi antlaşması

Uşi Antlaşması’nın Sebebi Nedir?

Uşi Antlaşması, İtalya ile savaş devam ederken Balkan Savaşının başlaması üzerine Osmanlı Devleti’nin mecburen imzalamak zorunda kaldığı bir antlaşmadır. Bu antlaşma sonucunda çok önemli topraklar kaybeden Osmanlı Devleti, Kuzey Afrikadan çekilmek zorunda kalmıştır.

19. yüzyılın ikinci yarısında birliğini sağlayan İtalya, 1815 Viyana Kongresi’nin Avrupa siyasetinde ortaya çıkardığı güçler dengesi içinde kendisine bir yer edinmeye ve aynı zamanda diğerAvrupalı devletlerin sömürgecilik faaliyetlerinden uzak kalmamaya gayret göstermiştir. Bu yolda ilk amacı, 1789 Fransız İhtilâli ile Balkanlarda yayılan milliyetçilik akımlarının olumsuz etkileri karşısında bağımsızlığını tehdit eden sorunlarla mücadele eden ve bu problemlere çözüm arayışı içinde olan Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’daki toprakları olmuştur.

Uzun zamandan beri elde etmek istediği Trablusgarp için Avrupa’nın diğer büyük güçleri arasında son derece yoğun ve gizli bir diplomatik çaba gösteren İtalya Krallığı, Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu zayıf durumundan yararlanarak amacına ulaşmıştır. Önce Fransa ve İngiltere son olarak da İtalya’nın Afrika’nın kuzeyindeki Osmanlı topraklarına sahip olmaları ile birlikte 16.yüzyıldan itibaren bu toprakların sahibi olan Osmanlı Devleti’nin Afrika’daki varlığı, Uşi Antlaşmasıyla sona ermiştir.

Fransa’nın Cezayir ve Tunus’u, İngiltere’nin de Mısır’ı işgal etmiş olması sonucunda İtalya Kuzey Afrika’daki Osmanlı topraklarından kendisine toprak alamayacağı korkusu ile Osmanlı Devleti’nin elindeki son Kuzey Afrika toprağı olan Trablusgarp’ı işgal edebilmek için hazırlıklara başlamıştır. İtalya milli birliğini oluşturduktan sonra kendisine Tunus’u alabilmeyi hedeflemişse de buraya Fransasızlar tarafından ele geçirilmiş olmasından dolayı gözünü Trablusgarp’a çevirmiştir.

Sömürgecilik faaliyetlerinde daha fazla geri kalmamak için Trablusgarp’ın alınması isteğinde bulunan İtalyan milliyetçiler ülke içinde seslerini daha fazla yükseltmeye başlamışlardır. İtalya Krallığı 1911 senesinin Eylül ayında bir takım bahaneler yaratarak Osmanlı Devleti’ne karşı savaş ilan etmiş ve savaşın sonunda imzalanan Uşi Antlaşması ile de Trablusgarp’ı elde etmiştir. Afrika kıtasındaki son topraklarını da kaybeden Osmanlı Devleti bu tarihten sonra kendisini I. Dünya Savaşı’na kadar giden bir sürecin içinde bulmuştur.

İtalyan Krallığı’nın Trablusgarp üzerindeki emelleri  hakkında İstanbul’a zaman zaman raporlar ve telgraflar ulaştırılmaktaydı. İstanbul’a yapılan açıklamalarda, yönetimin acil önlemler alması gerektiğini aksi takdirde Trablusgarp’ın elden çıkabileceği vurgulanmaktaydı. Bunun yanında Trablusgarp’taki Osmanlı yöneticileri İtalyan şirketlerine de bir takım zorluklar çıkartarak işgal sürecinin yavaşlamasını sağlamaya çalışıyordu.

İtalya Krallığı, Trablusgarp savaşına yönelik adımı olarak 23 Eylül 1911’de Osmanlı Devleti’ne bir nota yolladı. Yollanan notada Osmanlı askeri mensupları ve İttihat ve Terakki Cemiyeti üyelerinin Trablusgarp halkını İtalyanlara karşı kışkırttıkları, bu kışkırtmaların sonucu olarakda Trablusgarp ve Bingazi civarında bulunan İtalyan vatandaşlarının can ve mal güvenliğinin tehlikeye altına girdiği belirtiliyordu.

28 Eylül’de İtalya Krallığı Osmanlı Devleti’ne kabul etmediği takdirde savaş ilan edeceğini belirten notayı vermiştir. İtalya’nın 24 saat süreli verdiği bu notada,  Trablusgarp ve Bingazi’nin Kuzey Afrika’nın diğer diğer bölgelerine göre medeniyetten yoksun kaldığını, İtalyan Krallığı’nın özellikle bu konuda Osmanlı Devleti’ni sürekli ikaz ettiklerini bildirmiştir.

Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’da ki İtalyan devletinin ekonomik gelişimine son zamanlarda bir takım zorluklar çıkardığını, bölgede bulunan Türk subaylarının İtalyan vatandaşlarına karşı kötü davranışlarda bulunulması sebebiyle bazı tahrikler yapıldığını ve yapılan bu kötü davranışların sadece İtalyan vatandaşları için değil diğer Avrupa devletlerini de ilgilendirdiğini bildirdikten sonra, İtalya’nın Kuzey Afrika’da bulunan vatandaşlarının can ve mal güvenliğini korumak için Trablusgarp ve Bingazi’nin işgaline kararını bildirilmiştir.

trablusgarp savaşı

Trablusgarp’ın İtalyanlar tarafından işgale uğraması Osmanlı Devleti’nde çok büyük bir tepkiye sebep olmuştur. Bir çok  gönüllü subay Trablusgarp’ı kurtarmak ve orada savaşmak için yetkililere müracaat etmiş, insanların bir çoğuda kendi çabaları ile Trablusgarp’a ulaşmaya çalışmıştır.

Mustafa Kemal, Enver Paşa, Nuri Coker, Ali Çetinkaya ve Fethi Okyar gibi o dönemin genç ve vatansever askerleri Trablusgarp’a ulaşarak yerli halkı örgütlendirip ve İtalyanlara karşı direniş başlatmıştır.

Mustafa Kemal Paşa, Trablusgarp’a gazeteci Şerif Bey takma adını kullanarak ulaşmıştır. Mısır’da kendisini İngilizlerin kontrolünden geçirip çöle ulaştıran kişi de teşkilat-ı mahsusa subayı olan Kuşçubaşı Eşref bey’dir.

İtalyanlar, Trablusgarp’da subayların ve halkın direnişi ve örgütlenmesi karşısında yetersiz kalınca askeri gemilerini Ege Denizi’ne göndererek On İki Ada’yı işgal etti. İtalya’nın On İki adaları işgal etmesinin altında yatan sebeb Trablusgarp’ta elde edemediği başarıyı örtbas ederek Osmanlı Devleti’ni bir şekilde barışa zorlamaktı, fakat Osmanlı Devleti barış yapmaya yanaşmamıştır

Balkan Savaşlarının patlak vermesiyle birlikte Trablusgarp’ta bulunan genç subaylar İstanbul’a geri dönmek zorunda kalmıştır. Osmanlı Devleti’nin Libya’daki direnmesi ve örgütlenmesi yarım kalınca ve Balkan Savaşlarınında başlaması ile birlikte Uşi Antlaşması imzalanmak zorunda kalınmıştır.

Mustafa Kemal, Trablusgarp savaşındaki başarıları sebebiyle 27 Kasım 1911 tarihinde Binbaşı rütbesi ile ödüllendirilmiştir.

binbaşı mustafa kemal

Uşi Antlaşmasının Maddeleri Nelerdir?

Balkan savaşının başlaması, İtalya’nın adaları işgal etmesi ve İzmir ve Trakya’daki sahillerinin  bombalama riski gibi sebebler Osmanlı Devleti’ni çaresiz bir durumda kalmasına sebeb olmuştur. Yaşanan bu olumsuz gelişmeler sonucu Osmanlı Devleti ile İtalya Krallığı arasında 15 Ekim 1912’de Uşi Barış Antlaşması imzalanarak savaşa son verilmiştir. Antlaşmanın maddeleri şöyledir;

  • Trablusgarp ve Bingazi’ye özerklik verilecek. Bu şehirler yeni yasalara göre yönetilecek.
  • Trablusgarp ve Bingazi’de Osmanlı Devleti’nin haklarını padişah adına naibü’s sultan olarak atanacak bir görevli koruyacak.
  • Dini ve adli işler, padişahın seçeceği kadılar eliyle yürütülecekti. Kadı ve Naibü’s-Sultan’ın maaşları, Osmanlı hazinesinden ödenecekti.
  • Trablusgarp ve Bingazi’de yaşayan halk, dini yönden Osmanlı halifesine bağlı kalacak.
  • Osmanlı Devleti Libya’da bulunan sivil görevlilerini, askeri güçlerini ve memurlarını geri çağıracak.
  • İtalya’nın işgali altında bulunan Ege Denizi’ndeki Rodos ve On İki Ada Osmanlı Devleti’ne teslim edilecek. Osmanlı Devleti, Balkan Savaşları’nda bu adaları savunamayacak.
  • İtalya, Osmanlı Devleti’ne kapitülasyonların kaldırılmasında yardımcı olacak.
  • Osmanlı Devleti ve İtalyan Krallığı arasındaki düşmanlıklar sona erdirilecek.
  • Savaş sırasında her iki devlet tarfından rehin alınan ve tutuklanan kişiler karşılıklı olarak iade edilecek.
  • Savaş zamanında yapılmış olan düşmanca hareketler için iki tarafa da af getirilecek.

Uşi Antlaşmasının Önemi Nedir?

İki devletin kendi aralarında uzun tartışmalar sonucu imzalanan Uşi Antlaşmasının Osmanlı Devleti açısından en önemli özelliği, Kuzey Afrika’daki varlığını kaybetmiş olmasıdır.

Bunun yanında İtalya Krallığı 1912 senesinden itibaren Ege Denizi’nde bulunan Osman adalarını işgal etmeye başlamıştır. Ege Denizi’nde yeterli şekilde Osmanlı Donanması’nın olmaması, Rodos adası hariç diğer adalarda asker olmayışı gibi sebeplerin yanında buralarda yaşayan Rumların İtalyanlara işgal döneminde yardımcıları olmaları gibi nedenlerle İtalya adaları işgalde hiç zorlanmamıştır.

Mustafa Kemal Paşa, Trablusgarp’da göstermiş olduğu başarılarından dolayı binbaşı rütbesine yükseltilmiştir.

Doğu Akdeniz’deki konumunu güçlendiren İtalya, Ege Denizinde kendisine alan açmayı başarmıştır. Osmanlı Devleti’nin yaşamış olduğu çöküş döneminin bilincinde olan ve buna göre politikalar geliştiren İtalya, Avrupalı devletlerin siyasi dengelerini çok iyi analiz ederek çeşitli girişimlerde bulunmuş ve Trablusgarp’a yapacağı işgal hareketi için bütün büyük Avrupa devletlerinin onayını almıştır.

Osmanlı Devleti Libya halkının ve bölgeye zor koşullarda ulaşmış olan Türk subaylarının fedekar mücadeleleri ile sürdürdüğü Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşı’nın başlamasından dolayı istemesede Uşi Barış Antlaşması imzalamak zorunda kalmıştır.

Dünya savaş tarihinde ilk kez savaş uçağı İtalyanlar tarafından Osmanlı Devletine karşı Trablusgarp Savaşında kullanılmıştır. Bu savaşta ilk hava keşfi, ilk hava fotoğrafı, ilk hava bombardımanı bu savaş sırasında gerçekleşti. Trablusgarp savaşında İtalyanlar 28 uçak ve 4 balondan oluşan bir hava gücü getirdiler.

askeri uçak

Uşi Antlaşması Sonuçları Nelerdir?

Balkan Savaşının başlaması sebebiyle Uşi Antlaşması’nı imzalamaktan başka çaresi kalmayan Osmanlı Devleti, antlaşma sonunda olumsuz olan sonuçlara da katlanmak zorunda kaldı. Osmanlı ve İtalya arasındaki savaş sona erdi, fakat Uşi Antlaşması’nın en önemli sonucu Osmanlı Devleti’nin Trablusgarp ve Bingazi’yi elinde tutamaması ve Kuzey Afrika’da elinde kalan son topraklarını kaybetmesidir. Sömürgeci bir devlet olan İtalya, Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’daki son toprak parçası olan bu yerleri ele geçirmeyi başarabilmiştir.

İtalyanlar ilk kez Ege Denizi’nde kendine alan açmayı başarmştır. İtalya, Ege ve Doğu Akdeniz’de önemli bir güç haline geldi. İtalya, II. Dünya savaşından mağlup çıkınca Uşi Antlaşmasının geçersiz olduğunu belirterek Rodos ve On İki Ada’yı Türkiye’ye vermeyi kabul etmedi ve bu adaları II.Dünya Savaşı bitiminde Yunanistan’a verdi.

Osmanlı Devleti barış görüşmeleri devam ederken ortaya çıkan Balkan Savaşı ve hemen ardından da I. Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine çok zorlu bir sürecin içine girmiştir.

Osmanlı Devleti’nin peş peşe girmiş olduğu bu savaşlar yüzünden, Avrupa devletlerinin hasta adam olarak da nitelendirdiği Osmanlı Devletini yıkma girişimlerinden ötürü Osmanlı Devleti hızlı bir şekilde sona yaklaşmıştır.

Sık Sorulan Sorular

Uşi Antlaşması nereyi kaybettik?

Uşi Antlaşması, Osmanlı ile İtalya arasında Trablusgarp savaşı sonrası imzalanan ve Osmanlı’nın Kuzey Afrika’daki varlığını kaybettiği bir antlaşmadır.

Uşi Antlaşması hangi padişah döneminde imzalanmıştır??

II. Mahmud’un torunu olan V. Mehmed Sultan Reşad döneminde imzalanmıştır.

Uşi Antlaşması ile hangi toprakları kaybettik?

Uşi Antlaşması, Osmanlı Devleti ile İtalya Krallığı arasında Trablusgarp savaşı sonrası imzalanan ve Osmanlı’nın Kuzey Afrika’daki varlığını kaybettiği bir antlaşmadır

Uşi nerede yer almaktadır?

Uşi, İsviçre’nin Lozan şehrinin Leman gölü kıyısında yer almaktadır.

Mustafa Kemal Atatürk ilk hangi savaşa katıldı?

1911-1912 yılları arasında gerçekleşmiş olan Trablusgarp Savaşı aynı zamanda Mustafa Kemal Atatürk’ün de ilk savaşıdır. Mustafa Kemal’in komutanlığının üstün niteliğini gösterdiği ilk savaş olmuştu
Bu Yazılarada Göz Atmak İster Misiniz?

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı